12,7% van de gezinnen van zelfstandigen leven in armoede

Persbericht Dyzo vzw Versie 13/10/2015

Zaterdag 17/10/2015 is het werelddag van verzet tegen armoede. De armoede in Vlaanderen wordt al een tijd gemeten, bestudeerd en besproken. Daarin wordt zelden aandacht gegeven aan werkende zelfstandigen. Het adagium is eerder dat werken het beste medicijn is tegen armoede. Bovendien zijn ondernemers in de publieke perceptie zowat alles behalve arm.

Ontnuchterende realiteit

De werkelijkheid is helaas anders. Uit herhaalde onderzoeken door het Studiecentrum voor Ondernemerschap Odisee blijkt dat 16 % van de actieve zelfstandigen in hoofdberoep structureel (meer dan 6 jaar na elkaar) moet overleven met een inkomen dat onder de armoededrempel ligt. Dat is dan wel een Belgisch cijfer, gebaseerd op fiscale gegevens gekoppeld aan 1 persoon.

Uit datzelfde onderzoek blijkt ook een veel sterkere inkomensongelijkheid binnen de groep van de zelfstandigen dan in andere beroepsactieven, wat wellicht de vertekende publieke perceptie van het inkomen van ondernemers verklaart. De extreem rijken komen in beeld en de extreem armen zoeken de schaduw op.

De Vlaamse armoedemonitor 2013 toont (op pagina 76) aan dat actieve ondernemers met 8% armoederisico hoger scoren dan actieve werknemers met 2%.

Het armoedepercentage bij actieve ondernemers werd verfijnd tot gezinsniveau vertrekkend van het internationale EU-SILK onderzoek. De universiteit van Gent (onderzoeksgroep POS+) komt tot gelijkaardige conclusies als Odisee. Uit de bestudeerde inkomenssituaties op gezinsniveau  besluit UGent dat huishoudens waarin het inkomen uit zelfstandige activiteit komt in 12,7% van de gevallen in armoede leven. UGent zwakt het relatief hogere armoederisico van zelfstandigen ten aanzien van werknemers wel af, maar wijst op de ernst van het probleem in absolute termen en de nood aan een specifieke aanpak voor zelfstandigen.

Hoewel de situatie in Vlaanderen een stuk beter is dan in Wallonië en a fortiori in Brussel, leeft dus een belangrijk deel van de Vlaamse zelfstandigen in weinig benijdenswaardige omstandigheden.

In deze cijfers zijn niet meegerekend het hoge aantal vooral kleinschalige ondernemers dat door een faillissement zowel haar inkomen uit het verleden en het heden verliest, maar ook nog eens de toekomst bezwaard ziet door het maatschappelijk stigma dat kleeft aan mislukken in onze hoogcompetitieve samenleving.

Oorzaken

Zoals bij andere armen heeft ook de armoede bij zelfstandigen vaak complexe oorzaken waarbij verschillende factoren samenvallen en elkaar versterken. Vaak kan er niet één enkele oorzaak aangewezen worden, en elke zelfstandige die in de armoede belandt heeft een uniek traject achter de rug. Risico is voor ondernemers onvermijdbaar. Ondernemen houdt vaak in dat men eerst moet uitgeven zonder garantie dat daar ook inkomsten zullen tegenover staan. Daaraast spelen persoonlijke problemen (ziekte, echtscheiding, …) en bedrijfseconomische factoren een rol. Hierbij moet men niet alleen denken aan wanbeheer en, achteraf bekeken, verkeerde beslissingen maar ook aan externe factoren zoals hevige competitie, de economische crisis, aanslepende openbare werken, slechte betalers, hoge arbeidskosten, enz. Deze factoren worden nog versterkt door het deels ontbreken van een sociaal vangnet voor deze groep.

Wie doet er wat aan ?

Het OCMW

Er zijn in totaal 1.148 personen die zelfstandige zijn en financiële steun krijgen, waarvan 973 als zelfstandige en 142 als loontrekkende waarbij voornaamste job zelfstandige is. Helaas zijn deze cijfers niet verkrijgbaar voor Vlaanderen apart, het zijn Belgische cijfers.

Dyzo ontvangt iedere maand gemiddeld 240 vragen om hulp van ondernemers in moeilijkheden. Ze krijgen kosteloos en belangeloos een analyse van hun situatie, een advies over de mogelijke stappen en praktische hulp bij het uitvoeren van die stappen, op maat van de ondernemer in kwestie. Het resultaat van de inzet van Dyzo is verschillend naargelang de situatie die zich voordoet bij de intake. Zowel een doorstart, een stopzetting als een herstart na gedwongen stopzetting behoren tot de mogelijke resultaten.

  • Een doorstart is winst zowel voor de schuldeisers als voor de ondernemer en zijn medewerkers die actief kunnen blijven. Dat lukt in 51% van de nog actieve ondernemers die beroep doen op Dyzo.
  • Een onvermijdelijke stopzetting vergt een goede omkadering, zodat de toekomst van de ondernemer niet nodeloos lang bezwaard blijft.
  • Waar geen zaak meer is, is er wel nog de ondernemer zelf. Voor die persoon betekent een stopzetting enkel een mislukking op korte termijn. Op enige afstand bekeken is het een kans om talent in te zetten op projecten die wel succesvol zijn. Ook daar bewijst Dyzo zijn nut.

Het agentschap innoveren en ondernemen – de dienst bevoegd voor de Vlaamse economie - erkende Dyzo en zorgt voor haar structurele subsidies. Ze stuurde aan op een fusie van de vzw’s Efrem en Tussenstap, die sedert 1/1/2015 opgingen in Dyzo vzw. Dyzo is een initiatief van onder andere Zenito sociaal verzekeringsfonds en UNIZO.

Dyzo moet voor een deel instaan voor andere inkomsten en haalt die in groeiende mate bij de Vlaamse OCMW’s. 78 OCMW's (25% van het totaal) sloot al een akkoord af. Anderen (8%) zijn nog in onderhandeling. Bij 235 van de 308 Vlaamse OCMW's (76%) is Dyzo vragende partij voor een betere dienstverlening aan ondernemers in moeilijkheden.

Beleidsaanbevelingen

Een efficiënt aangepast beleid vereist een veel frequentere en verfijndere monitoring van de groep ondernemers in moeilijkheden. Meer registratie en wetenschappelijke inzet is dus een eerste aanbeveling.

In afwachting daarvan staat nu al vast dat er nood is aan :

  1. Een makkelijk toegankelijke stopzettingsverzekering.
  2. Een positieve keuze van 3 op de 4 lokale besturen ten voordele van ondernemers in moeilijkheden.
  3. Inzet vanuit de VDAB voor ondernemers na faling.

 

Persverantwoordelijke Dyzo : Pol Vermoere  pol.vermoere@dyzo.be tel 02/2122363

Journalisten kunnen bij hem terecht voor het contacteren van getuigen om de situatie van ondernemers in moeilijkheden tot leven te brengen voor de lezers/luisteraars/kijkers.

Samenwerken met Dyzo Menulink: