Kan een gefailleerde na het faillissement nog aangesproken worden door schuldeisers (recht op verschoonbaarheid)?

(art. 79-83 en 109-110 faillissementswet)

Korte inhoud.De rechtbank sluit een faillissement af met een sluitingsvonnis.

  • Voor zover het gaat over een faillissement van een persoon die werkte zonder vennootschap kunnen de schuldeisers in principe vanaf dan de betaling van het onbetaalde gedeelte van hun schuld weer opeisen. Maar, als het sluitingsvonnis de verschoonbaarheid toestaat, gaat de spons over de afdwingbaarheid van alle nog resterende schulden. In dat geval kunnen de schuldeisers de ondernemer na faling niet meer vervolgen voor de schulden van vóór het faillissement. Verschoonbaarheid is dus een belangrijk voordeel dat toelaat met een schone lei te herbeginnen.
  • Een gefailleerde rechtspersoon (vennootschap) kan onmogelijk verschoonbaar worden verklaard. Veel vonnissen van afsluiting van faillissementen van vennootschappen bevatten een weigering van de verschoonbaarheid, maar dit wijst helemaal niet op een fout of kwade trouw. Dit is louter een toepassing van het artikel dat verschoonbaarheid van rechtspersonen verbiedt.
Verschoonbaarheid is de regel. De faillissementswet schrijft voor dat de rechter alle gefailleerden die "ongelukkig en te goeder trouw" zijn geweest, verschoonbaar moet verklaren. Dit betekent dat de handelaar het faillissement niet bewust uitgelokt heeft en dat hij ook geen bedrieglijke of strafbare handelingen gesteld heeft die verband houden met het faillissement. De verschoonbaarheid zorgt er voor dat een ondernemer na faling opnieuw kan leven zonder schuldenlast.
Het is niet strikt vereist dat je verschoonbaar verklaard bent om opnieuw als zelfstandige te starten. Opnieuw starten is namelijk altijd mogelijk, behalve wanneer een beroepsverbod opgelegd wordt. Omwille van inmiddels afgeschafte regels menen velen nu nog dat alle gefailleerden levenslang met een beroepsverbod gestraft worden. Dat klopt dus niet.
 
Bereikbaar en betrouwbaar. Op dit ogenblik is de verschoonbaarverklaring de regel en niet -zoals vroeger- een gunst. De rechter moet zijn eventuele weigering motiveren.
Een gefailleerde heeft er dus groot belang bij om de regels van het faillissement correct te volgen en zich ver te houden van ongeoorloofde praktijken, zoals het laten verdwijnen van eigendommen van de zaak, van jezelf of van je huwelijksgemeenschap. Je mag ook niet verhuizen of een tijd in het buitenland verblijven zonder de curator in te lichten. Ook je gebrek aan medewerking aan de afwikkeling van het faillissement en een twijfelachtige boekhouding kunnen in bepaalde gevallen een reden zijn om de verschoning te weigeren.
Verkeerde inschattingen , slechte conjunctuur, wegblijvende klanten, ziekte, straatwerken, onvoldoende inzicht in het beheer van een onderneming, gebrekkige vakkennis of ervaring zijn daarentegen geen redenen om de verschoning te weigeren. De laatste jaren staan de rechtbanken de verschoonbaarheid vlot toe. Ze weigeren ze slechts uitzonderlijk. Dyzo verheugt zich over deze evolutie die ruimte schept voor inzet van schaarser wordend talent en die de uitstroom uit het ondernemerschap humaniseert.
 
Aanvraag. Het vonnis dat het faillissement afsluit moet een uitspraak over de verschoonbaarheid van de gefailleerde bevatten. Er verloopt meestal meer dan 1 jaar tussen het vonnis dat het faillissement uitspreekt en het vonnis dat het faillissement afsluit. Als een ondernemer na faling daar niet wil op wachten kan hij zijn verschoonbaarheid (ten vroegste 6 maand na faillissement) aanvragen bij de rechtbank van koophandel. Deze aanvraag kan door een advocaat, maar ook door een particulier gedaan worden door middel van een verzoekschrift. Er is geen verplicht model voor dit verzoekschrift, bovendien dient het niet aan speciale vormvoorschriften te voldoen. Wat moet daar dan wel in staan ? Naast je vraag om verschoonbaar verklaard te worden moet je als gefailleerde wel minstens de identiteitsgegevens, om welk faillissement het gaat en de gegevens van de curator vermelden. Download hier een model voor de aanvraag van vervroegde verschoonbaarheid. Dit verzoek kan gratis worden ingediend. Je neemt wel best eerst contact op met de curator zodat hij de algemene vergadering van de schuldeisers kan samenroepen vooraleer er een uitspraak komt over de verschoonbaarheid.
De curator moet advies geven over het toekennen van de verschoonbaarheid. Daarom moet de aanvraag binnen zijn vooraleer hij de sluitingsvergadering gehouden heeft, zodat hij de mening van de schuldeisers kan vragen. Daarna komt een tussenvonnis waarin uitspraak gedaan wordt over de vervroegde verschoonbaarheid. Let wel, volgens cassatierechtspraak 25/9/2014 mag je er niet op rekenen dat de curator je inkomsten met rust laat als je dat inkomen ontvangen hebt tussen de vervroegde verschoonbaarverklaring en de afsluiting van het faillissement. Het loonbeslag stopt dus maar bij afsluiting van het faillissement. Daardoor is de vervroegde verschoonbaarheid dus maar een geruststelling voor een toekomst waar nog geen datum op staat. Je kunt je afvragen of dit magere gevolg de moeite van het aanvragen wel waard is.
 
Gevolgen Eénmaal de verschoonbaarheid uitgesproken kunnen geen vorderingen meer ingesteld worden door de schuldeisers, dat geldt ook wanneer de RSZ of de fiscus (belastingen) je schuldeiser is. Dit wil zeggen dat je de schuldvordering ingesteld na de verschoonbaarheid, kunt weigeren te betalen. Let wel goed op wat je doet na verschoonbaarverklaring :
  • De schuld is niet verdwenen door verschoonbaarheid. Dat betekent dat de schuldeiser nog steeds vriendelijk mag vragen om betaald te worden, en als de ondernemer na faling zo goed is om te betalen, is die betaling ook geldig en niet terugvorderbaar.
  • Schuldeisers die een verschoonde ondernemer na faling een betalingsverbintenis laten tekenen verwerven daarmee opnieuw de mogelijkheid om een betaling af te dwingen.
  • De verschoonbaarheid zorgt ervoor dat ook je sociaal verzekeringsfonds de betaling van sociale bijdragen van vóór de faling niet meer kan afdwingen. De periodes waarover de sociale bijdragen niet betaald werden, leveren wel geen sociale rechten op. Met name als je aanspraak wil maken op ziekteuitkeringen of op terugbetaling van ziektekosten van jezelf of van je personen ten laste, kan het nodig zijn toch gerichte betalingen te doen om deze rechten vrij te maken. Vaak zijn er alternatieven om toch rechten te verwerven zonder betaling aan het sociaal verzekeringsfonds. Klik hier voor meer info over het deblokkeren van sociale rechten in financieel moeilijke situaties.
  • Schuldeisers die een loonbeslag lopen hebben moeten daarmee stoppen na verschoonbaarverklaring. Wat ze naarna toch nog in beslag nemen is wel terugvorderbaar. Dat kan bij aangetekend schrijven aan de schuldeiser.
 
Vanaf 28/8/8 kan ook de ex- echtgeno(o)t(e) van de gefailleerde mee genieten van de verschoonbaarheid. De personen die zich gratis persoonlijk zeker hebben gesteld voor de gefailleerde (‘borg’) kunnen ook bevrijd worden van hun aansprakelijkheid, maar daar is een aparte procedure voor. Zie verder.
 
Sedert eind 2010 is er rechtspraak die de voordelen van de verschoonbaarheid ook toekent aan een wettelijk samenwonende partner. (pdf, 1.67 MB)

 

Procedures

Officieel heet de sluitingsvergadering de ‘vergadering van rekeninggeving’. Op die vergadering worden de rekeningen en de staat van kosten en ereloon van de curator besproken. De rechter-commissaris belegt die vergadering en roept de gefailleerde en de schuldeisers op. De schuldeisers mogen op die vergadering hun advies geven over de verschoonbaarheid van de gefailleerde. Na die vergadering beslecht de rechtbank de eventuele geschillen betreffende de rekeningen, roept ze de (1) gefailleerde, (2) de schuldeisers die een persoonlijke zekerheidsstelling genieten en (3) de personen die zich gratis persoonlijk zeker hebben gesteld voor de gefailleerde (‘borg’) op en beveelt ze de sluiting van het faillissement. De rechter-commissaris doet aan de rechtbank mededeling van de beraadslaging van de schuldeisers over de verschoonbaarheid en brengt verslag uit over de omstandigheden van het faillissement. De curator en de gefailleerde worden in de raadkamer gehoord over de verschoonbaarheid en over de sluiting van het faillissement.

De gefailleerde wordt door de griffier op de hoogte gebracht va het vonnis tot sluiting. Indien de schuldeisers zich niet neerleggen bij de beslissing tot verschoonbaarheid, kunnen ze een rechtsmiddel instellen: “De beslissing over de verschoonbaarheid is vatbaar voor derdenverzet bij wijze van een dagvaarding die de individuele schuldeisers binnen een maand te rekenen van de bekendmaking van het vonnis tot sluiting van het faillissement ervan aan de curator en aan de gefailleerde kunnen doen."